Từ làm theo sang tự dẫn: dấu hiệu bạn đã sẵn sàng

Mục tiêu của mọi quan hệ hướng dẫn là tới lúc bạn không cần nó nữa.

Nhưng việc chuyển giao đó không tự xảy ra — nó cần được nhận ra và làm một cách chủ động, từ cả hai phía.

Các giai đoạn thường thấy

• Giai đoạn một: làm theo — người hướng dẫn đặt câu hỏi, chọn phương pháp, bạn thực hiện.
• Giai đoạn hai: đề xuất — bạn đưa phương án, người hướng dẫn duyệt và điều chỉnh.
• Giai đoạn ba: tự quyết và báo cáo — bạn quyết, người hướng dẫn góp ý.
• Giai đoạn bốn: đồng nghiệp — hai bên bàn ngang hàng.
• Đi qua các giai đoạn này là mục tiêu, không phải chuyện tự nhiên xảy ra theo thời gian.

Dấu hiệu bạn đang ở giai đoạn sau

• Bạn dự đoán được người hướng dẫn sẽ hỏi gì — và chuẩn bị trước.
• Bạn phát hiện được lỗ hổng trong lập luận của chính mình.
• Bạn tự tìm được tài liệu liên quan mà không cần chỉ.
• Bạn có ý kiến riêng khi đọc bài của người khác.
• Bạn đề xuất được hướng tiếp theo, không chỉ hỏi nên làm gì tiếp.

Cách xây dựng tự chủ

• Trước mỗi buổi gặp, tự trả lời câu hỏi của mình trước khi hỏi — rồi hỏi để kiểm chứng.
• Mang phương án tới thay vì mang vấn đề tới — kể cả phương án chưa chắc đúng.
• Tự đặt hạn cho mình giữa các buổi gặp.
• Đọc rộng hơn phạm vi đề tài — tự chủ đến từ hiểu bối cảnh.
• Thử một hướng nhỏ theo ý mình rồi báo cáo kết quả.

Cách hỏi thay đổi theo giai đoạn

• Giai đoạn đầu: tôi nên làm gì tiếp theo?
• Giai đoạn giữa: tôi định làm A, thầy cô thấy thế nào?
• Giai đoạn sau: tôi đã làm A vì lý do này, đây là kết quả — thầy cô thấy có vấn đề gì không?
• Chuyển cách hỏi là cách nhanh nhất để chuyển giai đoạn.

Nếu bạn thấy mình vẫn phụ thuộc

• Bình thường ở giai đoạn đầu — không phải dấu hiệu bạn không hợp nghiên cứu.
• Thử tự quyết một việc nhỏ và chịu trách nhiệm về nó.
• Chấp nhận sẽ có quyết định sai — sai và sửa là cách học chính của nghiên cứu.
• Nói với người hướng dẫn rằng bạn muốn tự chủ hơn — nhiều người sẵn sàng nhưng chờ tín hiệu.

Nếu người hướng dẫn kiểm soát quá chặt

• Nói cụ thể — xin được thử một hướng nhỏ theo ý mình rồi báo cáo.
• Chứng minh bằng kết quả — làm tốt một việc tự quyết là cách thuyết phục nhất.
• Hỏi rõ ranh giới — việc nào bạn tự quyết được, việc nào cần hỏi.
• Nếu vẫn không đổi, tìm thêm người đọc và người trao đổi khác để phát triển tiếng nói riêng.

Một điều đáng nhớ

Cách nhanh nhất để chuyển giai đoạn không phải chờ được trao quyền.

Là đổi cách bạn mở đầu mỗi cuộc trao đổi — từ tôi nên làm gì sang tôi định làm thế này, vì lý do này. Người hướng dẫn phản hồi theo cách bạn đặt vấn đề, và đổi cách đặt vấn đề thường đủ để đổi cả quan hệ.

Câu hỏi thường gặp