Đọc có phê phán: bốn câu hỏi đặt với mọi bài

Người mới đọc bài nghiên cứu để hiểu tác giả nói gì. Người có kinh nghiệm đọc để xem kết luận có được dữ liệu đỡ không.

Chuyển từ cách đọc thứ nhất sang cách thứ hai là một trong những bước quan trọng nhất của tự chủ nghiên cứu.

Bốn câu hỏi đặt với mọi bài

• Câu hỏi nghiên cứu là gì — nêu được bằng một câu của bạn.
• Họ làm gì để trả lời — dữ liệu nào, phương pháp nào, trên đối tượng nào.
• Kết luận có vượt quá dữ liệu không — đây là câu quan trọng nhất.
• Nó liên quan tới nghiên cứu của tôi thế nào — ủng hộ, mâu thuẫn, hay chỉ ra khoảng trống.

Đọc theo lớp

• Lớp một: tiêu đề, tóm tắt, kết luận — quyết định có đáng đọc kỹ không.
• Lớp hai: phần phương pháp và các bảng biểu — đây là chỗ chất lượng bài lộ ra.
• Lớp ba: đọc toàn bài nếu nó thật sự liên quan.
• Phần lớn bài chỉ cần lớp một — đọc kỹ mọi bài là cách tiêu tốn thời gian nhanh nhất.

Chỗ cần soi kỹ

• Cỡ mẫu và cách chọn mẫu — kết luận áp dụng được cho ai.
• Nhóm đối chứng nếu có — có so sánh được không.
• Chỗ tương quan bị nói thành nhân quả — lỗi phổ biến nhất trong diễn giải.
• Phần hạn chế — tác giả tự nêu chỗ yếu, và nó cho biết nhiều điều.
• Kết quả không được bàn tới — nếu có bảng số liệu mà không ai nhắc, hỏi vì sao.
• Nguồn tài trợ và xung đột lợi ích — không có nghĩa là bài sai, nhưng đáng biết.

Đọc phần phương pháp

• Đây là phần nhiều người bỏ qua — và là phần cho biết bài có đáng tin không.
• Hỏi: nếu tôi làm lại theo mô tả này, tôi làm được không?
• Xem các lựa chọn của tác giả có được giải thích không.
• Xem có xử lý các yếu tố gây nhiễu không.
• Nếu phương pháp mơ hồ, kết luận không đáng tin dù nghe hay tới đâu.

Ghi lại nhận định

• Ghi cả điểm mạnh và điểm yếu — không chỉ tóm tắt nội dung.
• Ghi chỗ bạn không đồng ý và vì sao.
• Ghi bài này liên quan tới công trình của bạn thế nào.
• Những ghi chú này thành phần tổng quan tài liệu của bạn — và thành nguồn câu hỏi nghiên cứu.

Tập đọc phê phán

• Tham gia nhóm đọc — nghe người khác chỉ ra chỗ bạn không thấy.
• Nhận đọc phản biện khi có cơ hội — đây là cách học nhanh nhất.
• Đọc bài trong lĩnh vực bạn rành trước — dễ thấy vấn đề hơn.
• So hai bài cùng chủ đề mà kết luận khác nhau — bài tập tốt nhất để tập phê phán.

Một điều đáng nhớ

Trong bốn câu hỏi, câu quan trọng nhất là: kết luận có vượt quá dữ liệu không?

Rất nhiều bài có dữ liệu tốt nhưng phần bàn luận đi xa hơn những gì dữ liệu đó cho phép nói. Nhận ra được khoảng cách đó là dấu hiệu bạn đã đọc như một người nghiên cứu, không còn như một người học.

Câu hỏi thường gặp