Vì sao phải tách ra
Trong những năm làm luận án, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp và mạng lưới quan hệ phần lớn đến từ người hướng dẫn. Đó là điều bình thường và cần thiết ở giai đoạn học nghề. Nhưng nếu kéo dài, nó thành vấn đề:
- Khi xét đề tài hay xét chức danh, người ta muốn thấy đóng góp độc lập của bạn.
- Đứng tên chung mãi với thầy làm khó phân định vai trò.
- Và quan trọng nhất: bạn không thể hướng dẫn người khác nếu chưa từng tự chọn hướng.
Tách không có nghĩa là cắt đứt
Hợp tác tiếp với người hướng dẫn cũ là chuyện tốt và phổ biến. Điều cần là bên cạnh dòng hợp tác đó, bạn có một dòng riêng do bạn khởi xướng và chủ trì.
Ba cách tách thường dùng
1. Giữ phương pháp, đổi đối tượng
Bạn thành thạo một kỹ thuật trong quá trình làm luận án. Áp dụng nó vào một đối tượng hoặc lĩnh vực khác là cách tách nhẹ nhàng nhất, vì bạn đi từ chỗ mạnh của mình.
2. Giữ đối tượng, đổi phương pháp
Bạn hiểu rất rõ một đối tượng nghiên cứu. Học thêm một phương pháp mới để nhìn nó theo cách khác. Cách này tốn công hơn nhưng thường mở ra câu hỏi mới.
3. Đi vào chỗ giao giữa hai lĩnh vực
Kết hợp chuyên môn của bạn với một lĩnh vực liền kề, thường qua hợp tác với người ở lĩnh vực đó. Rủi ro cao hơn nhưng nếu thành thì bạn có một chỗ đứng ít người cạnh tranh.
Việc cần làm trong hai tới ba năm đầu
- Viết ra tuyên bố hướng nghiên cứu của bạn — một trang, trả lời: bạn quan tâm câu hỏi lớn nào, bạn tiếp cận bằng cách nào, và trong năm năm tới bạn muốn trả lời được gì. Rà lại mỗi năm.
- Chủ trì ít nhất một đề tài, dù nhỏ, dù chỉ cấp cơ sở. Vai trò chủ nhiệm dạy bạn những thứ vai trò thành viên không dạy được.
- Có ít nhất một công trình mà bạn là tác giả chính và không có tên người hướng dẫn cũ.
- Xây mạng lưới riêng. Đi hội thảo và tự giới thiệu mình, không chỉ đi cùng nhóm cũ. Nhận lời bình duyệt. Đề xuất hợp tác với người bạn tự tìm được.
- Bắt đầu hướng dẫn người học ở bậc thấp hơn — đây là cách nhanh nhất để buộc mình phải có hướng rõ.
Những chỗ dễ mắc kẹt
- Chờ được cho phép. Không ai tuyên bố bạn đã độc lập. Bạn tự bắt đầu.
- Nhận quá nhiều việc trong nhóm cũ tới mức không còn thời gian cho hướng riêng. Hãy giữ tỷ lệ có ý thức.
- Chọn hướng quá xa chỗ mạnh của mình rồi mất nhiều năm học lại từ đầu.
- Ôm một câu hỏi quá lớn mà không có bước đi cụ thể nào trong mười hai tháng tới.
Nói chuyện thẳng với người hướng dẫn cũ
Đây là cuộc trò chuyện nhiều người ngại nhưng thường diễn ra dễ hơn tưởng tượng. Phần lớn người hướng dẫn mong học trò của mình đi được độc lập — đó là thước đo của chính họ. Hãy nói rõ bạn định phát triển hướng nào, và thống nhất cách hợp tác tiếp cùng nguyên tắc ghi công cho những công trình chung sau này.
Lưu ý: quy chế, tiêu chuẩn và thủ tục nêu trong bài do cơ quan quản lý nhà nước hoặc từng cơ sở đào tạo ban hành và có thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu với văn bản hiện hành và hỏi đơn vị có thẩm quyền trước khi ra quyết định.
