Cố vấn và người hướng dẫn khác nhau thế nào
Người hướng dẫn là vai trò chính thức, được cơ sở đào tạo phân công, chịu trách nhiệm về mặt chuyên môn và hành chính với luận văn hoặc luận án của bạn.
Cố vấn là quan hệ không chính thức: một người có kinh nghiệm hơn mà bạn có thể hỏi ý kiến về nghề, về lựa chọn, về những thứ bạn không tiện hỏi người hướng dẫn. Không có ràng buộc hành chính, và bạn có thể có nhiều cố vấn cùng lúc cho những việc khác nhau.
Vì sao nên có
- Người hướng dẫn vừa là người giúp vừa là người đánh giá bạn — có những câu khó hỏi thẳng.
- Một góc nhìn thứ hai giúp bạn không phụ thuộc hoàn toàn vào một người.
- Cố vấn ở lĩnh vực hoặc ở nơi khác mở ra mạng lưới mà nhóm của bạn không có.
- Khi quan hệ với người hướng dẫn có trục trặc, có người ngoài để hỏi ý kiến là rất quý.
Tìm ở đâu
- Trong đơn vị: một đồng nghiệp đi trước vài năm, người từng làm việc với bạn trong một đề tài.
- Trong ngành: người bạn gặp ở hội thảo và có trao đổi hợp ý.
- Chương trình có sẵn: nhiều hội nghề nghiệp và cơ sở đào tạo có chương trình ghép cố vấn với người trẻ. Hãy hỏi xem đơn vị bạn có không.
- Ngoài giới học thuật: nếu bạn cân nhắc chuyển hướng, một người làm trong doanh nghiệp hoặc cơ quan quản lý cho bạn góc nhìn mà người trong trường không có.
Cách đề nghị
Đừng mở đầu bằng câu "anh chị làm cố vấn cho em nhé" — nghe nặng nề và khó nhận lời. Cách hiệu quả hơn là bắt đầu bằng một câu hỏi cụ thể: xin ba mươi phút để hỏi về một quyết định bạn đang cân nhắc. Nếu cuộc trao đổi hợp, quan hệ tự hình thành mà không cần đặt tên.
Sau mỗi lần trao đổi, gửi thư ngắn cảm ơn kèm một dòng về việc bạn đã làm theo lời khuyên ra sao. Đây là thứ khiến người ta sẵn sàng dành thời gian cho bạn lần sau.
Nên hỏi gì
- Những quyết định lớn: có nên nhận vị trí này không, có nên đổi hướng không, có nên học tiếp không.
- Những chuẩn mực không viết ra: cách ứng xử trong hội đồng, cách thương lượng vai trò tác giả, cách từ chối một lời mời.
- Phản hồi về hồ sơ, bản thảo, kế hoạch của bạn từ góc nhìn người ngoài.
- Giới thiệu quan hệ, khi phù hợp — nhưng đừng biến đây thành mục đích chính.
Nên tránh gì
- Nhờ làm hộ công việc chuyên môn của bạn.
- Kể lể về người hướng dẫn theo hướng phàn nàn thay vì tìm giải pháp.
- Liên hệ dồn dập, hoặc chỉ liên hệ khi cần việc.
- Không làm gì với lời khuyên rồi lần sau lại hỏi câu tương tự.
Khi nào nên có nhiều hơn một
Gần như luôn luôn. Một người cho lời khuyên về chuyên môn, một người về sự nghiệp, một người về cân bằng đời sống — ít ai giỏi cả ba. Mạng lưới rộng cũng nghĩa là một quan hệ nguội đi không làm bạn mất chỗ dựa.
Lưu ý: quy chế, tiêu chuẩn và thủ tục nêu trong bài do cơ quan quản lý nhà nước hoặc từng cơ sở đào tạo ban hành và có thay đổi theo thời gian. Hãy đối chiếu với văn bản hiện hành và hỏi đơn vị có thẩm quyền trước khi ra quyết định.
