Mười câu dưới đây lặp lại nhiều nhất từ người đang làm nghiên cứu ở giai đoạn đầu và giữa.
Về đề tài và hướng đi
- Bao giờ thì nên chốt câu hỏi nghiên cứu? Khoảng tháng thứ sáu. Trước đó đọc rộng, sau đó thu hẹp. Cách kiểm: viết một trang cho mỗi hướng — câu hỏi, vì sao quan trọng, làm thế nào.
- Câu hỏi của tôi có quá rộng không? Nếu bạn không nêu được trong một câu, nó còn rộng. Câu hỏi hẹp trả lời được tốt hơn câu hỏi rộng trả lời hời hợt.
- Đề tài đã có người làm thì sao? Kiểm xem họ làm ở bối cảnh nào, phương pháp nào, và còn hạn chế gì. Trùng chủ đề không có nghĩa là trùng câu hỏi.
Về người hướng dẫn
- Người hướng dẫn quá bận thì làm gì? Gửi trước một trang, mang phương án thay vì câu hỏi mở, luôn có việc song song để không bị chặn, và xây thêm nguồn hỗ trợ khác.
- Chưa có kết quả có nên báo cáo không? Có. Báo cáo gồm: đã thử gì, học được gì, đang mắc ở đâu, định làm gì tiếp. Im lặng là lựa chọn tệ nhất.
- Bất đồng với người hướng dẫn thì sao? Hiểu rõ quan điểm của họ trước, chuẩn bị bằng chứng, nêu bằng câu hỏi thay vì khẳng định. Không phải mọi bất đồng đều cần thắng.
Về tiến độ
- Tôi thấy mình không tiến triển gì cả. Ghi mỗi ngày một hai dòng đã làm gì rồi đọc lại hằng tháng — trong dự án dài, cảm giác luôn là chưa làm được gì, còn ghi chép thì cho thấy sự thật.
- Bế tắc kéo dài phải làm sao? Phân biệt bế tắc về ý, về kỹ năng, hay về động lực — ba loại cần ba cách xử lý. Và nói với ai đó sớm.
Về công bố
- Bao giờ nên bắt đầu viết? Sớm hơn bạn nghĩ. Viết là cách nghĩ, không phải bước cuối. Viết tổng quan tài liệu dần trong lúc đọc.
- Bị từ chối thì làm gì? Để ba ngày rồi đọc lại, phân loại xem là từ chối vì phạm vi, vì cách viết, hay vì phương pháp — ba loại dẫn tới ba bước tiếp khác nhau.
Điểm chung của các câu trả lời
- Viết ra thay vì giữ trong đầu — câu hỏi, tiến độ, kế hoạch, vấn đề.
- Nói với ai đó sớm — phần lớn vấn đề nặng lên vì im lặng.
- Chia nhỏ tới mức làm được ngay.
- Phân loại vấn đề trước khi tìm cách giải quyết.
Một điều đáng nhớ
Điểm chung lớn nhất của mọi vấn đề trong danh sách này: chúng nhẹ khi mới xuất hiện và nặng khi để lâu.
Nên câu trả lời chung cho gần như mọi câu hỏi ở trên là: nói với một người nào đó, sớm hơn lúc bạn thấy sẵn sàng.
Câu hỏi thường gặp
Bao giờ nên chốt câu hỏi nghiên cứu?
Khoảng tháng thứ sáu — trước đó đọc rộng, sau đó thu hẹp, và kiểm bằng cách viết một trang cho mỗi hướng.
Chưa có kết quả có nên báo cáo không?
Có — báo cáo gồm đã thử gì, học được gì, đang mắc ở đâu, định làm gì tiếp. Im lặng là lựa chọn tệ nhất.
Thấy mình không tiến triển gì thì sao?
Ghi mỗi ngày một hai dòng đã làm gì rồi đọc lại hằng tháng — trong dự án dài, cảm giác luôn là chưa làm được gì.
Bao giờ nên bắt đầu viết?
Sớm hơn bạn nghĩ — viết là cách nghĩ chứ không phải bước cuối, và nên viết tổng quan tài liệu dần trong lúc đọc.
Điểm chung của các câu trả lời là gì?
Viết ra thay vì giữ trong đầu, nói với ai đó sớm, chia nhỏ tới mức làm được ngay, và phân loại vấn đề trước khi tìm cách giải quyết.
