Hợp tác mở ra những công trình bạn không làm một mình được. Nhưng phần lớn mâu thuẫn trong hợp tác bắt nguồn từ những thứ không ai nói ra lúc bắt đầu — vì lúc đó mọi người đều hào hứng và ngại bàn chuyện phân chia.
Thống nhất trước khi bắt đầu
- Ai làm phần nào — cụ thể, không nói chung chung.
- Thứ tự tác giả và tiêu chí — bàn ngay, dù nghe khó nói.
- Ai chịu trách nhiệm viết bản thảo và ai đọc góp ý.
- Ai liên hệ với tạp chí và xử lý phản biện.
- Dữ liệu ai giữ và ai được dùng cho việc gì sau này.
- Mốc thời gian — bao giờ có gì.
Về thứ tự tác giả
- Bàn từ đầu, không bàn lúc gần gửi bài — lúc đó khó hơn nhiều.
- Dựa trên đóng góp thực tế, theo quy ước của lĩnh vực.
- Nêu rõ tiêu chí — đóng góp thế nào thì đứng tên.
- Ghi lại thoả thuận và xem lại nếu phân công thay đổi giữa chừng.
- Nếu ai đó rút khỏi giữa chừng, bàn lại thay vì mặc định.
Trong quá trình làm
- Họp định kỳ — dù ngắn, nó giữ mọi người cùng nhịp.
- Ghi biên bản ngắn mỗi lần quyết định gì.
- Dùng chỗ lưu trữ chung cho dữ liệu và bản thảo, có đánh phiên bản.
- Báo sớm khi bạn chậm — chậm mà báo thì xử lý được.
- Đừng sửa phần của người khác mà không nói.
Chọn người hợp tác
- Ưu tiên người bạn đã làm việc cùng ở việc nhỏ trước — thử trước khi cam kết lớn.
- Xem họ có giữ hạn không ở các việc trước đó.
- Xem cách họ phản hồi — thẳng thắn và đúng hẹn là dấu hiệu tốt.
- Bổ sung nhau về kỹ năng — hợp tác có giá trị nhất khi hai bên mạnh ở hai chỗ khác nhau.
- Cẩn thận với hợp tác chỉ vì tên tuổi — nó thường không cân bằng về công việc.
Khi có bất đồng
- Nói sớm và nói riêng — đừng để dồn tới lúc gửi bài.
- Quay lại thoả thuận ban đầu — đây là lý do phải ghi lại nó.
- Tách bất đồng về học thuật khỏi bất đồng về phân công — hai loại khác nhau.
- Nhờ người thứ ba trung lập nếu không tự giải quyết được.
- Với bất đồng học thuật, nêu cả hai quan điểm trong bài nếu phù hợp.
Về liêm chính
- Đứng tên nghĩa là chịu trách nhiệm về nội dung — đọc kỹ toàn bài trước khi đồng ý.
- Không đứng tên cho công trình bạn không đóng góp.
- Không để tên người không đóng góp.
- Ghi rõ nguồn dữ liệu và đóng góp của từng người nếu tạp chí yêu cầu.
- Trong cộng đồng nhỏ, uy tín là tài sản lâu dài nhất.
Một điều đáng nhớ
Cuộc trò chuyện khó nhất trong hợp tác là về thứ tự tác giả — và nó dễ hơn rất nhiều khi diễn ra ở buổi đầu, lúc chưa ai bỏ công sức vào.
Nếu để tới lúc bản thảo sắp gửi, cùng một cuộc trò chuyện đó có thể làm hỏng cả công trình lẫn quan hệ.
Câu hỏi thường gặp
Cần thống nhất gì trước khi hợp tác?
Ai làm phần nào một cách cụ thể, thứ tự tác giả và tiêu chí, ai viết bản thảo và ai góp ý, ai xử lý phản biện, dữ liệu ai giữ, và mốc thời gian.
Bàn thứ tự tác giả khi nào?
Từ đầu chứ không phải lúc gần gửi bài — dựa trên đóng góp thực tế theo quy ước của lĩnh vực, và ghi lại thoả thuận.
Chọn người hợp tác thế nào?
Ưu tiên người bạn đã làm việc cùng ở việc nhỏ trước, xem họ có giữ hạn không, xem cách họ phản hồi, và ưu tiên người bổ sung kỹ năng cho bạn.
Khi có bất đồng thì sao?
Nói sớm và nói riêng, quay lại thoả thuận ban đầu, tách bất đồng học thuật khỏi bất đồng về phân công, và nhờ người thứ ba trung lập nếu cần.
Về liêm chính cần lưu ý gì?
Đứng tên nghĩa là chịu trách nhiệm về nội dung nên đọc kỹ toàn bài, không đứng tên cho công trình bạn không đóng góp, và không để tên người không đóng góp.
